Geleende Levens: parabels voor je hersens

Ja! Opnieuw is een boek van de hand van Bernlef verschenen, een heerlijke schrijver die vooral bekend is geworden met Hersenschimmen. Toevallig wordt de vijftigste druk van dit boek uitgegeven op hetzelfde moment dat Geleende Levens in de winkel verschijnt. Hoewel deze bundel van nieuwe verhalen waarschijnlijk nooit een Abraham zal worden zoals één van de meesterwerken van Hendrik Jan Marsman is het zeker de moeite van het lezen waard.

Ik..?
In Geleende Levens speelt Bernlef met het thema identiteit. Wie ben ik? Kan ik dit veranderen? Elk van de hoofdpersonen uit de drie samengepakte novellen is door zijn bedenker in een situatie geplaatst waarin hij aan het twijfelen wordt gebracht wat hem tot hem maakt. Dit is een belangrijke vraag om jezelf te stellen, welke leeftijd je ook hebt en wat je achtergrond ook is. Dat Bernlef daar een ontslagen soap-acteur, een belangrijke getuige en een nietsbetekenend ambtenaartje voor pakt is enkel om de betekenis extra kracht bij te zetten.

Symbolisch zat
De drie vertellingen zijn namelijk doordrongen van symboliek zoals we bij andere verhalen van deze woordenkunstenaar hebben gezien. Bernlef maakt vaak gebruik van karakters of omgevingen om zijn thema’s begrijpelijk te maken: de grote, naamloze stad waarin de acteur op een gegeven moment ronddwaalt zorgt ervoor dat ook de lezer een gevoel van naamloosheid bekruipt. Ook de eindscènes hebben zo’n onopvallende betekenis verborgen in dat witte gebiedje tussen de regels: het geheel vormt bijna een soort parabel.

Nadenken verplicht
Hiermee komen we gelijk op een eigenschap van ook dit stapeltje papier van Bernlef: de gewone, soepel lopende verhalen kennen een dubbele bodem. Dat dit leidt tot makkelijk lezen omdat je niet per se bij de eerste keer je kop al over moeilijke vragen hoeft te breken, is natuurlijk fijn. Dat dit echter ook leidt tot een verplichting om lang over de verhalen na te denken, is weer vervelend. Het dwingt je om even rust te nemen en alles te laten bezinken en dit kan storend zijn.

Oh ja, dat zeg ik ook altijd…
Daar moet nog bij vermeld worden dat de zinnen soms een beetje vreemd zijn. Meestal zijn de gesprekken overtuigend en realistisch, maar af en toe sluipen er zinnen tussen die je niet zo vanuit jezelf tegen iemand zou zeggen en dit stoort. Soms wordt er daarnaast ook wel eens voor de makkelijke, voorspelbare weg gekozen, wat ervoor zorgt dat je bepaalde plotwendingen al twintig pagina’s van tevoren aan zag komen.

Ook inzicht voor ons
Toch is het boek weer een pareltje zoals we inmiddels van Bernlef gewend zijn. Er is lang, diep en helder over nagedacht. Het mooie is daarbij dat het echt begrijpen van het boek ook is weggelegd voor ons, de jongelui die eigenlijk nog maar net om het hoekje van de letterkunde komen kijken. Je moet er alleen absoluut je hersens bij gebruiken.

Geleende Levens 
Auteur Bernlef
2010 Uitgeverij Querido