Duisternis en droevigheden in Spoken

Regina Engstrand is geboren in een lage sociale klasse. Ze is dienstmeisje bij weduwe Helene Alvig, wiens zoon Oswald net is teruggekeerd van een lange reis. Helene beschouwt Regina meer als onderdeel van de familie dan als bediende. Des te beter voor Regina, die graag hoger op wil komen. Maar is zij wel wie ze denkt dat ze is?

Traag
Het stuk begint als een trage filmhuisfilm; op twee videoschermen zijn rustgevende zwart-wit beelden te zien: een man wachtend op een trein, een boerderij. De twee videoschermen schuiven op een rails heen en weer en onthullen Regina Engstrand (gespeeld door Isis Cabolet, bekend uit Sterke Verhalen), die bezig is met de tafel dekken. En zo ontvouwt het stuk zich langzaam. De personages komen één voor één op en langzaam wordt duidelijk wie wie is. Erg prettig voor het publiek, want er zijn heel wat geheimen te onthullen in dit stuk.

Escalatie
In een stuk van Toneelgroep Amsterdam blijft het nooit rustig. Ook in Spoken escaleert de boel na verloop van tijd. Aanleiding is het bezoek van dominee Manders (Hans Kesting), die met Helene (bevlogen gespeeld door Marieke Heebink) komt praten. De onthullingen over de werkelijke familie verhoudingen veroorzaken chaos en hysterie. En al is dit stuk niet geregisseerd door de directeur van Toneelgroep Amsterdam, de escalatie verloopt zoals in gebruikelijk is bij dit gezelschap: schreeuwen, luide muziek en geweld, zowel tegen personen als tegen decorstukken.

Decor
Het decor, dat dus aan gort gaat, is erg bijzonder. In het toneel is een draaischijf verwerkt, waar de acteurs op spelen. Zo ziet het publiek de handelingen van de acteurs vanuit verschillende hoeken. Dan is er nog de regen, die op de achtergrond naar beneden klettert. Dit zorgt -samen met de geringe aanwezigheid van licht- voor een duistere, grimmige sfeer.

Zwaar
Spoken is een stuk van de Noorse toneelschrijver Hendrik Ibsen (1828-1906). Ibsens werken staan bekend als stukken die maatschappelijke vraagstukken en sociologische problemen niet schuwen. Spoken is geen uitzondering, er wordt flink gediscussiërd over de heersende moraal en de keuzes van de personages worden kritisch onder de loep genomen.  Waarom neemt iemand een bepaalde beslissing? En welke gevolgen heeft dat voor een ander? De uitkomst is nooit plezierig en dat maakt Spoken een zwaar en deprimerend stuk. Ontoegankelijk? Misschien. Leerzaam en interessant? Zeker weten!
 

Beeld: Jan Versweyveld

Spoken van Toneelgroep Amsterdam.  
Geregisseerd door: Thomas Ostermeier.
Gezien: 27 februari, Stadsschouwburg Amsterdam. Nog te zien t/m 8 mei.
Meer info: www.toneelgroepamsterdam.nl.