Connie Palmen schrijft tegen de dood in

Achtenveertig dagen na de dood van haar man, oud-politicus Hans van Mierlo, zet Connie Palmen op papier wat ze doormaakt. Nu, exact twee jaar na hun huwelijk, wordt Logboek van een onbarmhartig jaar, uitgegeven: een persoonlijk boek over rouw, verlangen en herinneringen. “Het verhaal is van mij en nu gaat het de wereld in. Doodeng,” zegt ze in Perron-3 te Rosmalen, waar ze een verdiepende lezing geeft.

Tegen heug en meug
Deze lezing heeft een ander begin dan normaal, zegt ze, want Rosmalen komt in het boek voor. Ze leest een stuk hardop en het blijkt dat ze hier al eerder een lezing zou geven, maar dat had afgezegd vanwege haar zieke man. Van Mierlo overleed uiteindelijk in maart 2010, enkele maanden na hun huwelijk. Palmen kon het al snel niet laten om, tegen heug en meug, aantekeningen te maken over haar leven zonder hem.

Tegengif voor onvermogen
Voor Palmen werd schrijven een middel om herinneringen te behouden, en daarmee het ‘verraad’ van vergeten te voorkomen. Gedurende het schrijven van het logboek is ze van verleden tijd naar tegenwoordige tijd overgestapt. “Dan is hij er weer, dan is die eenheid tussen ons er weer.” Voor haar is schrijven een tegengif voor onvermogen: “Schrijvers schrijven tegen de dood in.”

Verlangen
Opmerkelijk is dat ze al eerder, in 1995, een partner verloor met wie ze zeer hecht was: Ischa Meijer, over wie ze het boek I.M. schreef. Dit boek, waarin geen aangekondigde dood maar een plotselinge dood beschreven wordt, gaat in op het verlangen naar je (ge)liefde en het verliezen daarvan. Verlangen en verlies zijn thema’s die ook in Logboek van een onbarmhartig jaar belangrijk zijn. Hunkeren naar iemand die er niet meer is.

Een onbarmhartig zelf
Palmen wil met het boek ook iets onthullen over psychisch en fysiek lijden, over zelfverlies. “De rouwliteratuur die ik las, liet me op den duur in de steek: waar staat in godsnaam wat ík meemaak?” Tijdens het schrijfproces maakte ze kennis met een “onbarmhartig zelf”: het was een genadeloos zelfonderzoek. Want in het dagboekgenre kun je je nergens achter verschuilen, dat maakt het eng om het verhaal nu te publiceren.

Moed
Ondanks rouw en zelfverlies, laat Palmen tijdens de lezing zien dat ze haar bescheidenheid en humor niet heeft verloren. Nog steeds waardeert ze het dat iemands 87-jarige schoonmoeder haar boeken leest. En regelmatig maakt ze de zaal aan het lachen door komische of relativerende opmerkingen. “Om te kunnen schrijven is moed nodig, moed om ook ongeliefd te zijn en om schaamte te overwinnen,” geeft ze het publiek nog mee. Palmen heeft de moed gehad de pijn van haar gemis te beschrijven. Ze heeft eeuwige tegenwoordige tijd gecreëerd en daarmee blijft Van Mierlo een beetje leven. Ze sluit de lezing af met een knipoog: “Sorry dat ik de vorige keer niet kon komen.”

Foto: Annaleen Louwes
Bezocht: lezing van Connie Palmen, 14 november 2011 in Perron-3 te Rosmalen.
Logboek van een onbarmhartig jaar is verschenen op 11 november 2011 bij uitgeverij Prometheus.